Fairtrade verbetert levensstandaard van boeren

Onafhankelijk onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen toont aan dat twintig jaar fairtrade in hoge mate heeft bijgedragen aan de kwaliteit van leven van boeren in ontwikkelingslanden. Fairtrade boeren zijn gemiddeld kapitaalkrachtiger, investeren meer in hun bedrijf en organiseren zich beter dan niet fairtrade boeren.

Twintig jaar geleden richtte Solidaridad op verzoek van koffiecoöperatie Uciri in Mexico het keurmerk Max Havelaar op. Eerlijke prijzen en gegarandeerde afzet moesten leiden tot duurzame productie, een beter en stabieler inkomen en een hogere levensstandaard voor koffieboeren in ontwikkelingslanden.

Twintig jaar later is fairtrade een wereldwijde beweging met een waaier aan fairtrade producten en een jaaromzet van ruim 2,5 miljard euro. Maar profiteren de boeren waar het om begon, er werkelijk van?

In opdracht van Solidaridad deed het Centrum voor Ontwikkelingsstudies (CIDIN) van de Radboud Universiteit van Nijmegen onafhankelijk onderzoek naar de impact van twintig jaar fairtrade op de levensstandaard van koffie- en bananenboeren in Peru, Costa Rica, Ecuador en Ghana. Een vergelijkend onderzoek onder - in totaal vijftienhonderd - "fairtrade" en "niet fairtrade" boeren. 

Significant positieve impact

De onderzoekers constateren een significante, positieve impact. De productie van fairtrade boeren ligt gemiddeld hoger dan van niet fairtrade boeren en de netto inkomens zijn - met name bij boeren die fairtrade én organische productie combineren - beduidend hoger. Fairtrade boeren investeren meer in hun bedrijven, zijn kapitaalkrachtiger en kredietwaardiger, durven meer risico te nemen en hebben een groter zelfvertrouwen. Een ander positief effect is een sterk verbeterde (zelf)organisatie in coöperaties en vakbonden en een betere onderhandelingspositie. Opvallend is dat kinderen van fairtrade boeren vaker naar school gaan en fairtrade boeren gemiddeld in betere huizen wonen. Ook profiteren niet-fairtrade boeren van de voordelen van fairtrade, zoals verbeterde sociale en collectieve voorzieningen en betere arbeidsvoorwaarden.

Significante verschillen in inkomen en huishoudelijke uitgaven tussen fairtrade en niet fairtrade boeren werden door de Nijmeegse onderzoekers niet vastgesteld. Zij wijzen daarbij op de hoge voedselprijzen ten tijde van hun onderzoek.

In 2003 - toen de markt van agrarische producten juist daalde - stelden andere onderzoekers in o.a. Mexico wél een hoger inkomen voor fairtrade boeren vast.  

De onderzoekers concluderen dat fairtrade in de afgelopen twintig jaar in grote mate heeft bijgedragen aan de kwaliteit van leven van boeren in ontwikkelingslanden. De toekomstige uitdaging voor Solidaridad, Max Havelaar en de internationale fairtrade beweging, ligt vooral in volume- en schaalvergroting. Fairtrade koffie heeft in Europa nog altijd een marktaandeel van slechts 1,2%. Betrokkenheid van retailers en grote multinationals is één van de mogelijkheden om dat marktaandeel op te schalen.

Solidaridad en Stichting Max Havelaar reageren verheugd op de positieve resultaten van het onderzoek. De doelstelling van Max Havelaar is om boeren in ontwikkelingslanden in staat te stellen zich op eigen kracht te ontwikkelen. Dit onderzoek toont aan dat naast boeren en hun organisaties, ook de bredere gemeenschap de vruchten plukt van fairtrade.

Op 23 oktober discussieert Solidaridad met vertegenwoordigers van fairtrade organisaties, ngo's en het bedrijfsleven over heden, verleden en toekomst van fairtrade, in de Paleiskerk te Den Haag vanaf 13.00 uur.

In aansluiting op deze expertmeeting lanceert Bert Koenders het Initiatief Duurzame Handel.

De studie wordt als wetenschappelijke publicatie uitgebracht "The Impact of Fair Trade" (ISBN: 978-90-8686-083-8.)