De koffie in je kopje, de palmolie in je pindakaas en de cacao in je chocolade: veel van wat we dagelijks gebruiken, begint bij kleinschalige boeren die deze grondstoffen produceren. En juist aan het begin van de keten ontstaat een groot deel van de CO₂-uitstoot. Bedrijven zijn verantwoordelijk voor het terugdringen van die uitstoot in hun toeleveringsketen, maar ondanks mooie klimaatbeloftes komt er vaak weinig van terecht.
Bedrijven zijn verantwoordelijk voor het terugdringen van uitstoot in hun toeleveringsketen, maar ondanks mooie klimaatbeloftes komt er vaak weinig van terecht.
Dat is de boodschap van de eerste editie van de Carbon Barometer, een onderzoek van Solidaridad Network en Observer Research Foundation. Het rapport, getiteld Far From the Factory Gate (vrij vertaald als ‘ver van de fabriek’), onderzoekt in hoeverre bedrijven in de voedselsector op koers liggen om hun uitstoot te verminderen. Ook maakt het zichtbaar waar investeringen en concrete maatregelen nog achterblijven.
De grootste klimaatuitdaging is ver van de fabriek
Bedrijven kijken bij het verminderen van hun CO₂-uitstoot vaak eerst naar hun eigen activiteiten, zoals fabrieken, kantoren en transport. Maar bij bedrijven die landbouwgrondstoffen zoals koffie, palmolie of cacao verwerken, zit een groot deel van de klimaatimpact juist aan het begin van de keten: bij de productie van grondstoffen, het landgebruik en de landbouw zelf.
Deze uitstoot wordt in het Engels Scope 3-emissies genoemd. Het gaat om indirecte uitstoot die ontstaat aan het begin van de waardeketen van een bedrijf, bijvoorbeeld bij de boeren die koffie, cacao, katoen of palmolie produceren. Dit kan oplopen tot wel 90% van de uitstoot van een product.
Tot wel 90% van de klimaatimpact van een product ontstaat niet in de fabriek, maar aan het begin van de keten: bij de boeren op het land. Deze uitstoot wordt Scope 3-emissies genoemd.
Het meten van deze uitstoot en het stellen van klimaatdoelen is een belangrijke eerste stap. Maar daarmee zijn we er nog niet. De echte uitdaging is om die doelen om te zetten in investeringen en veranderingen in de landbouw aan het begin van de keten.
En daar wringt het. Want boeren hebben vaak onvoldoende toegang tot financiering, kennis en technische ondersteuning om hun landbouwmethoden te verduurzamen. Tegelijkertijd verwachten bedrijven steeds vaker dat boeren aan steeds strengere duurzaamheidseisen voldoen.
Klimaatverandering raakt boeren nu al
Voor boeren is klimaatverandering geen toekomstscenario, maar dagelijkse realiteit. Droogte en extreme regenval maken oogsten onzeker en zetten inkomens onder druk.
Tijdens de lancering van de Carbon Barometer in Londen vertelde Hilarius Gimawan van CUKK, een kredietcoöperatie voor palmolieboeren in West-Kalimantan, Indonesië, over de gevolgen hiervan voor boerengezinnen.
Zijn boodschap was duidelijk: boeren hebben ondersteuning nodig om hun bedrijven en gemeenschappen weerbaarder te maken tegen klimaatverandering. Niet alleen om hun eigen inkomen veilig te stellen, maar ook om voedsel te kunnen blijven produceren voor anderen.
Boeren hebben ondersteuning nodig om hun bedrijven en gemeenschappen weerbaarder te maken tegen klimaatverandering. Niet alleen om hun eigen inkomen veilig te stellen, maar ook om voedsel te kunnen blijven produceren voor anderen.
Daarom moet de omslag naar duurzame landbouw hand in hand gaan met betere bestaanszekerheid voor boeren. Boeren kunnen de landbouw niet verduurzamen als ze daarvoor niet de middelen krijgen.
Wat is er nodig om landbouw te verduurzamen?
De Carbon Barometer laat zien dat verandering op drie gebieden nodig is:
1. Investeren in boeren en duurzame landbouw
Boeren hebben toegang nodig tot financiering, kennis en technische ondersteuning om over te stappen op duurzame en klimaatbestendige landbouw. Bedrijven moeten ervoor zorgen dat investeringen ook daadwerkelijk bij boeren terechtkomen.
2. Van klimaatambities naar actie
Klimaatdoelen en rapportages zijn niet genoeg. Bedrijven moeten concrete plannen maken om hun uitstoot te verminderen, met duidelijke maatregelen en meetbare resultaten.
3. Eerlijke samenwerking tussen bedrijven en boeren
Bedrijven moeten boeren ondersteunen met eerlijke prijzen, langetermijnafspraken en financiële prikkels om duurzamer te produceren. Boeren moeten bovendien vanaf het begin betrokken worden bij het bedenken van oplossingen.
Duurzaamheid gaat over meer dan CO₂
Minder uitstoot is belangrijk, maar duurzame landbouw draait ook om gezonde bodems, biodiversiteit, watergebruik en een eerlijk inkomen voor boeren. Alleen zo worden landbouwsystemen weerbaarder tegen klimaatverandering.
De Carbon Barometer laat zien dat er een kloof bestaat tussen de klimaatambities van bedrijven en de uitvoering ervan. Om die te overbruggen, moeten bedrijven investeren in boeren, eerlijke inkoopvoorwaarden bieden en langdurig samenwerken.
Duurzame chocolade begint bij de chocoladefabriek die samenwerkt met cacaoboeren om uitstoot terug te dringen. Bedrijven moeten verantwoordelijkheid nemen voor de hele keten en hun klimaatbeloften omzetten in concrete actie.
Lees de Carbon Barometer
Benieuwd hoe bedrijven ervoor staan bij het verminderen van de uitstoot in hun ketens? Lees de eerste editie van de Carbon Barometer: Far From the Factory Gate, ontwikkeld door Solidaridad Network en Observer Research Foundation.